Dao nĩa trên bàn tiệc Âu được xếp theo đúng thứ tự các món sẽ ra, nên bạn cứ dùng bộ nằm ngoài cùng trước, xong món thì người phục vụ dọn đi và bộ kế tiếp lộ ra. Nĩa nằm bên trái, dao và thìa nằm bên phải, còn bộ nhỏ đặt ngang phía trên đĩa là để dành cho món tráng miệng.
Chào bạn, đây là Giới Thượng Lưu. Tập này mình ngồi vào một bàn tiệc trang trọng, nhìn kỹ từng món đồ trước mặt và hỏi vì sao nó nằm đúng chỗ ấy. Khi hiểu lý do, bạn không phải học thuộc nữa, vì cái bàn tự kể cho bạn biết bữa ăn sẽ diễn ra thế nào.
Vì sao dao nĩa đi từ ngoài vào trong?
Đúng vậy, và lý do đơn giản hơn nhiều người nghĩ. Người bày bàn biết trước thực đơn, nên họ đặt bộ đồ của món đầu tiên ở xa đĩa nhất, món cuối cùng ở sát đĩa nhất. Bữa tiệc giống một cuốn sách mở từ trang ngoài vào, mỗi món ăn xong là một trang được lật đi.
Ví dụ một thực đơn có súp, cá, rồi món thịt. Bên phải bạn sẽ thấy ngoài cùng là thìa súp tròn, kế đến là con dao cá có lưỡi bản rộng và mũi hơi cong, trong cùng là dao thịt. Bên trái chỉ có hai chiếc nĩa, vì súp không cần nĩa: ngoài là nĩa cá, trong là nĩa thịt.
Nhờ vậy bạn đếm dao nĩa là đoán được có mấy món. Một bàn tiệc lịch sự thường không bày quá ba bốn bộ cùng lúc, món nào nhiều hơn thì người phục vụ mang dao nĩa ra kèm theo món. Bàn bày la liệt cả chục chiếc là cảnh trong phim nhiều hơn ngoài đời.
Lưỡi dao luôn quay vào phía đĩa. Đó là phép lịch sự cũ, lưỡi sắc không chĩa về phía người ngồi bên cạnh, và cũng để tay bạn cầm lên là đúng chiều ngay.
Ly, đĩa bánh mì và khăn ăn nằm ở đâu?
Nói thêm ở phía trên bàn, chỗ nhiều người lúng túng nhất là không biết đĩa bánh mì nào của mình và ly nào của mình, nhất là khi bàn tròn đông người. Quy tắc gọn lắm: đồ ăn khô ở bên trái, đồ uống ở bên phải. Đĩa bánh mì nhỏ nằm phía trên bên trái, thường có một con dao phết bơ nằm vắt ngang.
Ly nằm phía trên bên phải, ly nước đứng ngay trên đầu con dao trong cùng, các ly rượu xếp lấn dần sang phải hoặc thành một đường chéo. Ly nào dùng trước thường đứng gần tay hơn, giống như dao nĩa vậy.
Có một mẹo nhớ mà mình rất thích. Bạn khép ngón cái và ngón trỏ của hai bàn tay thành vòng tròn, ba ngón còn lại dựng thẳng. Tay trái tạo hình chữ b, tay phải tạo hình chữ d. Chữ b là bánh mì ở bên trái, chữ d là đồ uống ở bên phải. Làm dưới gầm bàn, không ai thấy.
Khăn ăn thì đợi chủ tiệc mở khăn trước rồi bạn mới mở, gấp đôi và đặt trên đùi, nếp gấp quay về phía bụng. Lau miệng bằng mặt trong của nếp gấp để vết bẩn không lộ ra ngoài.
Cầm dao nĩa thế nào cho đúng kiểu?
Đúng là có hai cách cầm phổ biến, và cả hai đều lịch sự. Cách châu Âu lục địa giữ nĩa ở tay trái suốt bữa, răng nĩa úp xuống, dao ở tay phải đẩy thức ăn lên lưng nĩa rồi đưa lên miệng. Cách người Mỹ quen dùng thì cắt xong một miếng, đặt dao xuống, chuyển nĩa sang tay phải rồi mới ăn.
Điều quan trọng không phải chọn phe, mà là giữ một cách cho nhất quán và cắt từng miếng vừa ăn. Cắt cả miếng thịt thành từng mẩu ngay từ đầu là thói quen của bữa ăn trẻ con, trên bàn tiệc người ta cắt miếng nào ăn miếng ấy.
Ngón trỏ đặt dọc trên sống dao và lưng nĩa, cổ tay thả lỏng, khuỷu tay khép sát người. Khuỷu tay chống lên bàn khi đang ăn là điều nên tránh, còn giữa các món, lúc trò chuyện, tựa nhẹ cổ tay lên mép bàn thì hoàn toàn bình thường.
Bánh mì thì khác hẳn: không cắt bằng dao, không cắn nguyên ổ. Bạn bẻ một miếng nhỏ bằng tay, phết bơ lên miếng ấy rồi ăn, xong mới bẻ miếng tiếp.
Đặt dao nĩa thế nào để báo đang ăn hay đã xong?
Phần này mới thật sự là ngôn ngữ của bàn tiệc, vì người phục vụ giỏi đọc dao nĩa của bạn mà không cần hỏi một câu. Khi bạn tạm nghỉ để nói chuyện hay nhấp ngụm nước, hãy đặt dao nĩa thành hình chữ V ngược trên đĩa, mũi chụm lại, cán gác ra hai bên mép đĩa.
Khi đã ăn xong, bạn đặt dao nĩa song song với nhau, chéo trên đĩa như kim đồng hồ chỉ khoảng bốn giờ, lưỡi dao quay vào trong, răng nĩa ngửa lên hoặc úp xuống tuỳ nước. Ở một số nơi người ta đặt thẳng dọc lúc sáu giờ, nhưng cách bốn giờ được hiểu ở gần như mọi bàn tiệc.
Điều tối kỵ là gác dao nĩa nửa trên đĩa nửa trên khăn bàn như mái chèo, vừa làm bẩn khăn vừa dễ rơi khi người khác dọn. Dao nĩa đã cầm lên thì không đặt lại trực tiếp xuống mặt bàn nữa.
Nếu lỡ làm rơi một chiếc xuống sàn, bạn đừng cúi nhặt. Cứ ra hiệu nhẹ cho người phục vụ, họ sẽ mang chiếc mới tới. Nhặt lên rồi dùng tiếp mới là điều khiến cả bàn khó xử.
Rời bàn giữa chừng và những tình huống khó
Còn vài tình huống nhỏ mà ai đi tiệc cũng sẽ gặp, và cách xử lý cho thấy bạn bình tĩnh tới đâu. Cần rời bàn một lát thì bạn gấp khăn ăn lại, đặt lên ghế ngồi của mình, rồi nói khẽ một câu xin phép với người bên cạnh. Khăn đặt trên ghế có nghĩa là bạn sẽ quay lại.
Khi bữa tiệc kết thúc, chủ tiệc đặt khăn lên bàn trước, lúc đó bạn mới đặt khăn của mình ở bên trái đĩa, gấp lỏng, không vò, cũng không gấp phẳng phiu như lúc mới bày. Gấp quá đẹp lại giống như bạn chưa hề dùng.
Gặp món lạ không biết ăn bằng gì, cách an toàn nhất là chậm lại nửa nhịp và nhìn chủ tiệc. Người chủ chu đáo luôn bắt đầu một cách rõ ràng để khách theo. Không ai đánh giá bạn vì một lần nhìn theo, người ta chỉ để ý khi bạn luống cuống.
Lần tới đi tiệc, trước khi ngồi xuống bạn thử đếm dao bên phải và đoán thực đơn. Đoán đúng, bữa ăn tự nhiên thong thả hơn hẳn.
Câu hỏi thường gặp
Ăn xong có cần xếp chồng đĩa lại cho người phục vụ không?
Không nên. Ở nhà hàng hay bữa tiệc có người phục vụ, việc dọn đĩa là của họ, bạn xếp chồng lại vừa làm rơi thức ăn thừa ra khăn bàn vừa khiến họ khó làm theo trình tự. Bạn chỉ cần đặt dao nĩa ở tư thế đã xong là đủ.
Dùng nhầm dao nĩa của món khác thì làm sao?
Cứ dùng tiếp cho hết món, đừng đổi qua đổi lại. Khi món sau ra, người phục vụ tinh ý sẽ đặt thêm bộ mới cho bạn, hoặc bạn khẽ nhờ họ. Lỗi này rất thường gặp và không ai để tâm nếu bạn xử lý nhẹ nhàng.
Bàn tiệc có nhiều ly thì rót nước vào ly nào?
Ly to nhất, thường không có chân cao hoặc chân thấp, đứng ngay phía trên con dao là ly nước. Các ly có chân cao hơn bên phải là ly rượu, người phục vụ sẽ rót đúng ly theo từng món nên bạn không cần tự chọn.
Đặt điện thoại lên bàn ăn có được không?
Trên bàn tiệc trang trọng, điện thoại nên nằm trong túi hoặc ví, để chế độ im lặng. Đặt điện thoại cạnh đĩa, dù úp xuống, vẫn được hiểu là bạn đang chờ điều gì quan trọng hơn người ngồi trước mặt.
Ăn kiểu Âu có được dùng tay không?
Có, với một số món như bánh mì, măng tây ở nhiều nơi, sườn trong bữa thân mật hay các món khai vị nhỏ đưa tận tay. Quy tắc chung là nếu chủ tiệc dùng tay thì bạn cứ yên tâm, còn món có nước sốt thì luôn dùng dao nĩa.
