Cách một người đối xử với người phục vụ, tài xế, người giúp việc là thước đo phẩm giá chính xác nhất, vì ở đó họ không cần gây ấn tượng với ai. Người có giáo dục chào hỏi, gọi tên, nói lời cảm ơn, trả công sòng phẳng, và không bao giờ trút giận lên người không có quyền đáp trả.
Chào bạn, đây là Giới Thượng Lưu. Có một câu hỏi mà nhiều người lãnh đạo dùng khi tuyển chọn cộng sự: họ mời ứng viên ăn tối, rồi chỉ quan sát cách ứng viên nói chuyện với người phục vụ. Tập này mình bàn vì sao một chi tiết nhỏ như vậy lại nói lên nhiều điều đến thế.
Vì sao đây là thước đo chính xác nhất?
Ai cũng có thể lịch sự với cấp trên, với khách hàng lớn, với người mình cần. Đó là lịch sự có điều kiện. Còn với người phục vụ bàn, bác bảo vệ, người dọn vệ sinh, bạn không cần gì ở họ, nên cách bạn đối xử với họ chính là con người thật của bạn, không có lớp áo nào.
Người đối xử tốt với người ở vị trí thấp hơn thường cũng là người công bằng với đồng nghiệp, chung thuỷ với bạn bè, tử tế trong làm ăn. Ngược lại, người lịch sự với cấp trên mà hách dịch với người phục vụ thường sẽ đối xử với bạn như vậy khi bạn không còn hữu ích với họ.
Trong giới thượng lưu thật sự, sự tôn trọng với người làm công là điều được dạy từ nhỏ. Người ta coi thái độ trịch thượng với người phục vụ là dấu hiệu của người chưa có giáo dục, dù họ giàu tới đâu.
Câu nói xưa vẫn đúng: muốn biết một người, hãy xem cách họ đối xử với người không thể giúp gì cho họ.
Những cử chỉ nhỏ tạo nên khác biệt
Đúng vậy, sự tôn trọng nằm trong những cử chỉ rất nhỏ. Nhìn vào mắt người phục vụ khi gọi món, không nhìn điện thoại. Nói vui lòng và cảm ơn. Gọi tên nếu thấy trên bảng tên. Chào bác bảo vệ mỗi sáng đi qua cổng. Những việc ấy không tốn gì, nhưng người nhận cảm thấy mình được nhìn thấy như một con người.
Đừng búng tay, vỗ tay, huýt sáo để gọi. Đừng nói chuyện với người phục vụ như thể họ không có mặt khi bàn chuyện riêng, cũng đừng bàn tán về họ ngay trước mặt họ.
Kiên nhẫn khi có sai sót. Người phục vụ mang nhầm món, người lễ tân xử lý chậm, thường không phải lỗi của họ hoàn toàn. Một câu nhẹ nhàng giúp mọi việc được sửa nhanh hơn một trận nổi nóng.
Và đối xử với tất cả như nhau. Người sành không chỉ lịch sự với quản lý mà lạnh nhạt với nhân viên trẻ nhất. Sự tôn trọng không phân cấp bậc.
Với người giúp việc và tài xế trong nhà
Nói thêm về những người làm việc ngay trong gia đình, như người giúp việc, người trông trẻ, tài xế, người làm vườn. Họ sống gần gia đình nhất, biết nhiều chuyện riêng nhất, và mối quan hệ với họ cần được xây dựng trên sự tôn trọng và sòng phẳng.
Sòng phẳng nghĩa là thoả thuận rõ ràng về công việc, giờ giấc, ngày nghỉ, tiền công, và giữ đúng thoả thuận. Trả lương đúng hạn, không bắt làm thêm giờ mà không trả công, cho nghỉ khi ốm đau, khi nhà có việc. Những điều ấy không phải là ân huệ, mà là bổn phận của người chủ.
Tôn trọng nghĩa là xưng hô đúng mực, không quát tháo, không làm nhục trước mặt người khác, tôn trọng đời sống riêng của họ. Có những gia đình gắn bó với người giúp việc hàng chục năm, coi nhau như người nhà, và đó là nhờ sự tôn trọng hai chiều.
Khi có điều chưa hài lòng, hãy nói riêng, rõ ràng, bình tĩnh, như với một đồng nghiệp. Không nói xấu người làm với khách, với hàng xóm.
Góp ý khi không hài lòng
Đúng là tôn trọng không có nghĩa là chấp nhận mọi sai sót. Bạn hoàn toàn có quyền góp ý khi dịch vụ không tốt, nhưng cách góp ý cho thấy bạn là người thế nào. Nói rõ vấn đề, không công kích con người. Món này nguội, nhờ em hâm lại giúp, khác hẳn với kiểu nói làm ăn kiểu gì thế này.
Với vấn đề lớn, hãy nói với người quản lý, nhưng nói một cách công bằng, đừng đổ hết lỗi cho một nhân viên trẻ khi nguyên nhân có thể nằm ở cách tổ chức. Một lời góp ý công bằng giúp nơi ấy tốt hơn, còn một lời trút giận có thể khiến một người mất việc.
Nếu được phục vụ tốt, hãy khen, và khen cụ thể với người quản lý. Nhân viên phục vụ nhận rất nhiều lời phàn nàn và rất ít lời khen. Một lời khen có tên có thể làm cả ngày của họ sáng lên.
Và tiền boa, ở nơi có lệ ấy, nên được trao kín đáo, kèm lời cảm ơn, không phải ném lên bàn như một sự ban phát.
Dạy con tôn trọng người lao động
Còn điều quan trọng nhất là dạy con. Trẻ con lớn lên trong gia đình có người giúp việc, có tài xế, rất dễ coi những người ấy là người phục vụ mình. Cha mẹ cần dạy con chào hỏi, nói cảm ơn, tự dọn đồ chơi của mình, không sai bảo người làm một cách hỗn hào.
Hãy để con thấy cha mẹ đối xử thế nào với người làm. Nếu cha mẹ quát tháo người giúp việc, đứa trẻ sẽ học cách quát tháo. Nếu cha mẹ cảm ơn bác tài xế mỗi lần xuống xe, đứa trẻ cũng sẽ làm vậy.
Cho con hiểu công việc của người khác: một buổi cùng nấu ăn với cô giúp việc, cùng làm vườn với chú làm vườn. Khi con biết công việc ấy vất vả thế nào, con sẽ trân trọng hơn.
Ngày mai, bạn thử để ý một người thường xuyên phục vụ mình mà bạn chưa từng hỏi tên, có thể là bác bảo vệ toà nhà hay chị bán cà phê quen. Hỏi tên họ, và lần sau chào bằng tên. Bạn sẽ thấy một điều nhỏ có thể thay đổi một mối quan hệ.
Câu hỏi thường gặp
Có nên tặng quà cho người giúp việc dịp lễ Tết?
Có, thưởng Tết hoặc quà dịp lễ là truyền thống tốt đẹp thể hiện sự ghi nhận công sức. Nhiều gia đình có thêm khoản thưởng, cho nghỉ về quê dài ngày và chuẩn bị quà cho gia đình người làm.
Gọi người phục vụ là em hay anh chị?
Tuỳ tuổi tác và vùng miền, cách xưng hô nên dựa trên tuổi thật chứ không dựa trên vị trí. Gọi một người lớn tuổi hơn mình là em chỉ vì họ đang phục vụ mình là thiếu tôn trọng.
Làm sao nhắc nhở người giúp việc mà không làm họ tổn thương?
Nói riêng, cụ thể vào việc cần sửa, giải thích lý do, và ghi nhận những gì họ làm tốt. Tránh nhắc trước mặt khách hay trẻ con, và tránh những lời mang tính xúc phạm.
Có nên ăn cùng bàn với người giúp việc?
Mỗi gia đình có thói quen riêng. Nhiều gia đình mời người giúp việc ăn cùng như người nhà, nhiều gia đình để họ có bữa riêng thoải mái. Điều quan trọng là họ được ăn uống đầy đủ và được đối xử tôn trọng.
Khi người phục vụ thô lỗ với mình thì sao?
Giữ bình tĩnh, nói rõ ràng với người quản lý nếu cần, không đáp trả bằng sự thô lỗ. Có khi họ đang có một ngày rất tệ, và cách bạn phản ứng vẫn là thước đo của chính bạn.
