Khiêm tốn khi thành công không phải là tự hạ thấp mình, mà là nói về mình vừa đủ, ghi công những người đã giúp mình, đón lời khen bằng một lời cảm ơn giản dị, và tránh biến tiền bạc thành đề tài trò chuyện. Người khiêm tốn thật sự vẫn rất tự tin, chỉ là họ không cần ai chú ý tới mình.
Chào bạn, đây là Giới Thượng Lưu. Thất bại thì dạy ta nhiều điều, nhưng thành công lại là bài kiểm tra khó hơn cho tính cách. Khi mọi thứ thuận lợi, người ta dễ nói nhiều về mình hơn, nghe người khác ít đi. Tập này mình bàn về cách giữ mình khi đang ở trên đỉnh.
Khiêm tốn không phải là tự ti
Có một hiểu lầm phổ biến: khiêm tốn là chê mình, nói mình chẳng ra gì. Thật ra đó là tự ti, hoặc một kiểu khiêm tốn giả, nói thế để người khác phải khen lại. Khiêm tốn thật là nhìn mình đúng như mình là, không phóng to cũng không thu nhỏ.
Người khiêm tốn biết rõ mình giỏi điều gì và tự tin về điều ấy. Nhưng họ cũng biết mình không giỏi điều gì, biết thành công có phần may mắn, có công sức của người khác, và biết thế giới còn rộng hơn mình rất nhiều.
Chính vì nhìn mình đúng, họ không cần chứng minh. Họ có thể ngồi nghe một người trẻ hơn trình bày mà không cắt ngang, có thể nói mình không biết, có thể học từ bất kỳ ai.
Người xưa có câu lúa chín cúi đầu. Bông lúa càng nhiều hạt càng trĩu xuống, bông lép mới vênh lên. Hình ảnh ấy vẫn là một trong những cách nói đẹp nhất về khiêm tốn.
Nói về mình thế nào cho vừa?
Đúng vậy, sẽ có lúc bạn phải nói về mình: khi được giới thiệu, khi được hỏi về công việc, khi trình bày một thành tựu. Nguyên tắc là trả lời đúng điều được hỏi, bằng sự thật, và dừng lại. Không cần kể thêm danh sách thành tích, không cần nhắc những người quyền thế mình quen.
Một cách hay là nói về công việc thay vì nói về mình. Thay vì nói mình đã làm được điều này điều kia, hãy kể về dự án, về khó khăn, về điều học được. Người nghe tự khắc hiểu bạn giỏi thế nào mà không thấy bạn khoe.
Hãy hỏi lại người kia. Cuộc trò chuyện mà chỉ một người nói về mình là cuộc độc thoại. Người thành đạt mà vẫn tò mò về người khác luôn được quý mến.
Trên mạng xã hội, điều này càng quan trọng. Chia sẻ một thành tựu là bình thường, nhưng biến trang cá nhân thành chuỗi dài những lời tự khen sẽ khiến người khác mệt mỏi, kể cả những người thật lòng quý bạn.
Nhận lời khen: đừng chối, đừng khoe thêm
Nói thêm về một tình huống nhỏ mà nhiều người lúng túng: được khen. Người Việt mình có thói quen chối, đâu có, có gì đâu, ăn may thôi. Ý là khiêm tốn, nhưng chối quá nhiều có thể khiến người khen thấy lời mình bị gạt đi.
Cách thanh lịch nhất là một lời cảm ơn chân thành, có thể kèm một câu ngắn ghi nhận người khác. Cảm ơn anh, cả nhóm đã làm việc rất vất vả. Vậy là đủ. Không chối, không kể thêm thành tích khác để nối dài lời khen.
Nếu lời khen dành cho thứ không hoàn toàn của bạn, hãy chuyển nó về đúng người. Món này ngon quá. Cảm ơn chị, bà ngoại em dạy công thức này đấy. Ghi công người khác là một trong những dấu hiệu rõ nhất của sự khiêm tốn.
Và khi được khen trước đám đông, mỉm cười, cảm ơn, rồi để câu chuyện đi tiếp. Đừng kéo dài khoảnh khắc ấy.
Vì sao không nên nói chuyện tiền bạc?
Đúng là tiền là đề tài mà người có giáo dục ở nhiều nền văn hoá đều tránh trong giao tiếp xã giao. Không nói mình kiếm được bao nhiêu, món đồ giá bao nhiêu, chuyến đi tốn bao nhiêu. Không phải vì tiền xấu, mà vì nói về tiền tạo ra sự so sánh và khoảng cách giữa những người đang ngồi cùng bàn.
Người nghe có thể cảm thấy mình kém hơn, hoặc cảm thấy bạn đang đánh giá họ theo tiền. Cả hai đều làm cuộc trò chuyện mất tự nhiên. Có những người bạn lâu năm xa nhau chỉ vì một bên không ngừng nhắc tới tài sản của mình.
Khi người khác hỏi thẳng về tiền, bạn có thể trả lời nhẹ nhàng mà không cần con số: cũng đủ sống thoải mái, hay chuyển sang nói về điều mình thích ở công việc. Với người thân thiết thật sự, chuyện tiền có thể được bàn riêng, khi có mục đích rõ ràng như nhờ tư vấn.
Ngược lại, rộng rãi không cần nói ra. Người thành đạt mà khiêm tốn thường lặng lẽ trả tiền bữa ăn, lặng lẽ giúp bạn bè lúc khó, mà không bao giờ nhắc lại.
Giữ mình khi đang ở trên đỉnh
Còn câu hỏi lớn hơn: làm sao giữ được sự khiêm tốn khi thành công kéo dài. Một cách là giữ những người bạn từ trước khi thành công, những người dám nói thật với bạn. Khi xung quanh chỉ còn những người khen, ta dễ mất phương hướng.
Một cách khác là tiếp tục học một điều mới, ở đó mình là người mới. Học một nhạc cụ, một ngoại ngữ, một môn thể thao, nơi ta lại vụng về, lại phải nghe người khác chỉ bảo. Đó là liều thuốc tốt cho bản ngã đang lớn dần lên.
Nhớ lại những người đã giúp mình trên đường đi: thầy cô, người dìu dắt, đồng nghiệp, gia đình. Thỉnh thoảng gọi điện cảm ơn họ, không vì việc gì cả.
Tuần này, bạn thử khi được khen, chỉ nói cảm ơn và ghi công một người khác, không thêm gì nữa. Để ý phản ứng của người khen, và cảm giác của chính mình. Bạn sẽ thấy khiêm tốn hoá ra nhẹ nhõm hơn mình tưởng.
Câu hỏi thường gặp
Khiêm tốn có làm mình bị đánh giá thấp trong công việc?
Khiêm tốn không có nghĩa là im lặng về đóng góp của mình. Bạn vẫn nên trình bày rõ kết quả công việc khi cần, bằng sự thật và ghi công đúng người. Điều nên tránh là phóng đại và tự đề cao.
Làm sao phân biệt khiêm tốn thật và khiêm tốn giả?
Khiêm tốn giả thường tự chê mình để được khen lại, hoặc kể khổ để khoe khéo. Khiêm tốn thật thì bình thản, không cần người khác xác nhận, và thể hiện rõ nhất qua cách đối xử với người khác.
Có nên chia sẻ thành công trên mạng xã hội không?
Chia sẻ một cột mốc quan trọng là bình thường và có thể truyền cảm hứng. Nên viết ngắn gọn, ghi công những người đã giúp, và không biến nó thành thói quen khoe liên tục.
Bị người khác hỏi thu nhập thì trả lời sao?
Bạn có thể trả lời nhẹ nhàng mà không nêu con số, rồi chuyển sang đề tài khác. Nếu người hỏi là người thân cần tư vấn thật sự, có thể nói chuyện riêng với mục đích rõ ràng.
Thành công sớm khi còn trẻ thì giữ mình thế nào?
Giữ những người bạn dám nói thật, tiếp tục học hỏi, tìm người cố vấn đi trước, và nhớ rằng thành công sớm chưa phải là đích đến. Sự khiêm tốn khi còn trẻ giúp bạn đi được xa hơn.
