Lời chúc ở bàn tiệc nên do chủ tiệc mở đầu, ngắn chừng một phút, có một chi tiết thật về người được chúc, và kết bằng câu mời mọi người cùng nâng ly. Người đang được chúc thì mỉm cười, cảm ơn, nhưng không nâng ly uống mừng chính mình.
Chào bạn, đây là Giới Thượng Lưu. Hôm nay mình nói về khoảnh khắc ngắn nhất mà cũng dễ run nhất của một bữa tiệc: lúc đứng lên với một chiếc ly trong tay và mọi ánh mắt quay về phía mình. Nói hay hay dở chỉ trong vòng một phút, nhưng người ta nhớ rất lâu.
Ai được quyền nâng ly trước?
Theo nếp chung ở hầu hết bàn tiệc trang trọng, người nâng ly đầu tiên là chủ tiệc. Đó là lời cảm ơn khách đã đến, và cũng là tín hiệu bữa tiệc chính thức bắt đầu. Khách nâng ly chúc trước chủ là hơi lấn lời, giống như cầm micro khi người dẫn chương trình chưa mời.
Lời chúc thứ hai thường thuộc về vị khách danh dự, đáp lại chủ nhà. Sau đó bàn tiệc mới mở ra cho những lời chúc khác. Ở tiệc cưới hay tiệc mừng thọ, thứ tự thường đã được sắp sẵn, ai nói, nói lúc nào.
Thời điểm cũng có ý nghĩa. Có nơi chủ tiệc nâng ly chào mừng ngay khi mọi người vừa ngồi xuống, có nơi để dành lời chúc chính tới lúc món tráng miệng, khi mọi người đã no và lòng đã ấm. Chúc lúc người phục vụ đang dọn món là chọn sai nhịp.
Ở bàn tiệc Việt, nhịp nâng ly dày hơn nhiều, ai cũng có thể mời nhau suốt bữa. Nhưng ngay cả thế, ly đầu tiên vẫn nên là ly của chủ nhà mời cả bàn.
Một lời chúc hay có cấu trúc thế nào?
Nói thêm về phần nội dung, vì đây là chỗ người ta hay nói quá dài. Một lời chúc gọn có ba nhịp. Nhịp đầu nói vì sao mọi người ở đây tối nay. Nhịp hai là một câu chuyện nhỏ hoặc một chi tiết rất thật về người được chúc. Nhịp ba là câu mời nâng ly.
Ví dụ trong tiệc mừng thọ mẹ của một người bạn, bạn có thể nói: tối nay mình về đây vì mẹ tròn bảy mươi. Con nhớ hồi nhỏ sang nhà chơi, lần nào mẹ cũng để phần một chén chè trong tủ, dù con không phải con mẹ. Xin mời mọi người cùng nâng ly chúc mẹ mạnh khoẻ. Vậy là đủ, chưa tới một phút.
Chi tiết thật bao giờ cũng thắng lời hoa mỹ. Những câu như sức khoẻ dồi dào, vạn sự như ý ai cũng nói được, còn chén chè trong tủ thì chỉ bạn biết.
Có ba điều nên tránh: kể chuyện riêng làm người được chúc ngượng, đùa cợt mà chỉ một nhóm hiểu, và nói về bản thân nhiều hơn về người được chúc. Lời chúc là món quà, không phải sân khấu của người tặng.
Đứng hay ngồi, chạm ly hay không?
Đúng vậy, những chi tiết nhỏ này khiến nhiều người bối rối. Ở bàn tiệc nhỏ dưới chừng mười người, người chúc có thể ngồi, chỉ cần nâng ly lên ngang tầm mắt. Bàn đông hơn thì người chúc đứng dậy để ai cũng nhìn thấy và nghe rõ.
Có một điều nên nhớ: đừng gõ dao vào ly để gọi sự chú ý. Ly pha lê mỏng có thể nứt, và âm thanh ấy hơi giống tiếng chuông trường. Cách thanh lịch hơn là đứng lên, chờ vài giây cho bàn lặng dần, hoặc nhờ người bên cạnh khẽ mời mọi người.
Chạm ly thì tuỳ nơi. Bàn nhỏ thân mật, mọi người chạm ly với những ai trong tầm tay. Ở bữa tiệc thật trang trọng, nhiều nơi chỉ nâng ly và gật đầu, không với tay qua bàn. Khi chạm ly, nhìn vào mắt người kia một nhịp, đó là phép lịch sự được nhiều nước rất coi trọng.
Ở bàn tiệc Việt, khi chạm ly với người lớn tuổi hơn, người trẻ thường hạ miệng ly của mình thấp hơn một chút. Một cử chỉ nhỏ thôi, mà người lớn nhìn thấy ngay sự kính trọng.
Người được chúc làm gì cho đúng?
Nói sang phía người được chúc, vì phần này hầu như không ai dạy. Khi mọi người nâng ly về phía bạn, bạn ngồi yên, mỉm cười, nhìn người đang nói. Mọi người uống, bạn không uống, vì uống mừng chính mình giống như tự vỗ tay cho mình.
Khi lời chúc kết thúc, bạn có thể đứng lên cảm ơn ngắn gọn, rồi nâng ly đáp lại người vừa chúc hoặc cả bàn. Lúc ấy bạn mới uống. Câu cảm ơn càng ngắn càng duyên, kiểu cảm ơn mọi người đã đến, có mọi người tối nay là vui nhất rồi.
Nếu được chúc nhiều lần trong một bữa, bạn không cần đáp lại từng lời. Một lần đáp chung vào cuối là đủ, kèm một ánh mắt cảm ơn với từng người đã nói.
Đừng phủ nhận lời khen kiểu đâu có, mình có làm gì đâu. Người ta vừa đứng lên vì bạn, đón nhận một cách ấm áp mới là lịch sự.
Không uống rượu thì nâng ly thế nào?
Còn một chuyện ngày càng hay gặp: bạn không uống rượu vì sức khoẻ, vì tín ngưỡng, hay đơn giản vì tối nay phải lái xe. Bạn hoàn toàn có thể nâng ly nước, ly trà hay nước ép. Ngày xưa có nơi cho nâng ly nước là kém may, nhưng ngày nay ở bàn tiệc lịch sự, không ai bắt bẻ chuyện đó.
Nếu đã có rượu rót sẵn, bạn cứ nâng ly lên, chạm môi tượng trưng rồi đặt xuống. Không cần giải thích dài. Một câu nhẹ nhàng như hôm nay mình xin phép uống nước, mình vẫn chúc anh chị cùng mọi người là đủ.
Người mời rượu thì có bổn phận ngược lại: không ép. Ép người khác cạn ly là thói quen nên bỏ, nhất là khi biết họ còn phải về bằng xe máy, bằng ô tô. Đã uống rượu thì không lái xe, chủ tiệc chu đáo còn lo sẵn xe đưa khách về.
Lần tới khi được mời nói vài lời, bạn thử chuẩn bị đúng một chi tiết thật về người được chúc. Chỉ cần một chi tiết thôi, phần còn lại sẽ tự đến.
Câu hỏi thường gặp
Lời chúc trong tiệc cưới nên dài bao lâu?
Lời chúc của khách mời trong tiệc cưới nên ngắn trong khoảng một đến hai phút. Người phát biểu chính như cha mẹ hay người đại diện có thể nói lâu hơn một chút, nhưng vẫn nên dưới năm phút để giữ không khí.
Có nên cầm ly ở chân hay ở thân ly?
Với ly có chân, bạn cầm ở phần chân để tay không làm ấm rượu và không để lại dấu vân tay trên thân ly. Cách cầm này cũng giúp chạm ly nhẹ nhàng, ít nguy cơ đổ.
Chủ tiệc quên nâng ly chào mừng thì khách có nên chủ động?
Khách có thể khéo léo gợi ý với chủ bằng một câu riêng, hoặc chờ một lúc rồi nâng ly cảm ơn chủ nhà. Lời chúc cảm ơn chủ nhà từ khách luôn được đón nhận, miễn là nói sau khi bữa ăn đã bắt đầu.
Nói lời chúc bằng ngoại ngữ ở bàn tiệc có khách nước ngoài thế nào?
Bạn có thể nói ngắn bằng tiếng Việt rồi tóm ý bằng ngoại ngữ, hoặc ngược lại. Quan trọng là ai cũng hiểu được ý chính, không ai cảm thấy bị đứng ngoài.
Người lớn tuổi mời rượu mà mình không uống được thì từ chối sao cho phải?
Bạn đứng lên hoặc hơi cúi người, nâng ly bằng hai tay, nói lời cảm ơn và xin phép được uống nước hoặc nhấp môi. Thái độ kính trọng quan trọng hơn lượng rượu trong ly.
