Cho đi không chỉ là tiền. Thời gian, tay nghề và những mối quan hệ của mình nhiều khi quý hơn một khoản tiền: một bác sĩ khám bệnh miễn phí, một luật sư tư vấn cho người không có điều kiện, một người làm nghề lâu năm kèm cặp người trẻ. Và cách dạy con biết cho tốt nhất là để con cùng làm, vừa sức, đều đặn.
Chào bạn, đây là Giới Thượng Lưu. Tập này khép lại chuỗi bài về từ thiện bằng một điều mà ai cũng làm được, dù có nhiều hay ít tiền. Nhiều người giàu có từng chia sẻ rằng những lần cho đi họ nhớ nhất không phải là tấm séc lớn nhất, mà là một buổi chiều họ thật sự có mặt.
Vì sao thời gian lại quý hơn tiền?
Với người bận rộn, thời gian là thứ khan hiếm nhất. Vì thế khi họ dành một buổi chiều cho người khác, đó là món quà mà người nhận cảm nhận rất rõ. Một đứa trẻ ở mái ấm có thể quên phần quà nhận được, nhưng nhớ mãi người lớn đã ngồi đọc truyện cùng nó.
Thời gian cũng cho người cho đi thấy được thực tế. Khi bạn tận tay làm việc ở một bếp ăn từ thiện, dạy một lớp học tình thương, bạn hiểu rõ hơn người được giúp cần gì, và những khoản tiền bạn góp sau đó sẽ đi đúng chỗ hơn.
Có mặt còn tạo ra mối quan hệ. Từ thiện bằng tiền thường là quan hệ một chiều, từ thiện bằng thời gian mở ra quan hệ hai chiều, nơi người cho cũng nhận lại rất nhiều.
Nhưng thời gian chỉ quý khi nó được cho đi đều đặn. Một lần đến chụp ảnh rồi đi không bằng một giờ mỗi tuần suốt một năm.
Cho đi bằng tay nghề của chính mình
Đúng vậy, tay nghề là thứ mà nhiều người quên rằng mình có thể cho đi. Một bác sĩ có thể dành một ngày mỗi tháng khám bệnh cho người nghèo. Một luật sư có thể tư vấn miễn phí cho người không đủ điều kiện thuê luật sư. Một kế toán có thể giúp một tổ chức nhỏ làm sổ sách minh bạch.
Một kiến trúc sư có thể thiết kế giúp một lớp học vùng cao, một đầu bếp có thể dạy nấu ăn cho những người trẻ đang học nghề, một người làm tiếp thị có thể giúp một làng nghề kể câu chuyện của mình. Mỗi nghề đều có cách để góp.
Những tổ chức từ thiện nhỏ thường thiếu nhất không phải tiền, mà là người có chuyên môn. Một vài giờ tư vấn của một người giỏi có thể giúp tổ chức tiết kiệm được rất nhiều và làm việc hiệu quả hơn lâu dài.
Khi cho đi bằng tay nghề, hãy làm với chất lượng như làm cho khách hàng trả tiền. Làm qua loa vì miễn phí là thiếu tôn trọng người nhận.
Kèm cặp người trẻ: cho đi kinh nghiệm
Nói thêm về một dạng cho đi mà người thành đạt nào cũng làm được: kèm cặp người trẻ. Nhiều người trẻ tài năng nhưng thiếu người chỉ đường, thiếu mối quan hệ, không biết bắt đầu từ đâu. Một buổi cà phê mỗi tháng với một người đi trước có thể thay đổi hướng đi của cả sự nghiệp.
Bạn có thể nhận kèm một sinh viên qua trường cũ, một người trẻ ở quê, một nhân viên mới có hoàn cảnh khó khăn. Lắng nghe họ, chia sẻ kinh nghiệm, giới thiệu họ với người có thể giúp, và quan trọng nhất là tin vào họ.
Kèm cặp không phải là làm thay hay áp đặt. Người kèm cặp giỏi hỏi nhiều hơn khuyên, để người trẻ tự tìm ra con đường của mình.
Nhiều người kể rằng sau vài năm, họ học được từ người trẻ không ít hơn những gì họ đã dạy: cách nhìn mới, công cụ mới, năng lượng mới.
Dạy con biết cho theo từng lứa tuổi
Đúng là dạy con biết cho cần đi từng bước. Với trẻ nhỏ, bắt đầu bằng việc chọn đồ chơi, quần áo còn tốt để tặng, và để con tự tay trao. Giải thích đơn giản: có những bạn không có đồ chơi, mình chia bớt cho bạn.
Với trẻ tuổi tiểu học, cho con một hũ tiền cho đi trong tiền tiêu vặt và để con quyết định giúp ai. Đưa con cùng đi những hoạt động phù hợp như mang thức ăn tới mái ấm, trồng cây, dọn rác ở công viên.
Với tuổi thiếu niên, khuyến khích con tham gia tình nguyện đều đặn, có thể theo sở thích của con: con thích động vật thì giúp trạm cứu hộ, thích đọc sách thì đọc truyện cho các em nhỏ, giỏi tiếng Anh thì dạy kèm cho bạn khó khăn.
Với con đã lớn, cho con tham gia vào quyết định từ thiện của gia đình, cùng tìm hiểu tổ chức, cùng đọc báo cáo. Đó là cách chuẩn bị cho con trở thành người cho đi có trách nhiệm.
Cho đi như một nếp nhà
Còn điều cuối cùng: biến cho đi thành nếp nhà chứ không phải sự kiện. Nhiều gia đình có một ngày cố định mỗi tháng hay mỗi quý dành cho việc chung, cả nhà cùng đi. Có gia đình mỗi dịp sinh nhật, mỗi đứa con chọn một nơi để gia đình cùng giúp.
Khi cho đi trở thành thói quen, trẻ lớn lên coi đó là một phần bình thường của cuộc sống, như ăn cơm, đi học, chứ không phải điều gì to tát để khoe. Chính sự bình thường ấy là dấu hiệu của một nếp nhà tốt.
Hãy để con thấy cha mẹ cho đi mà không kể công. Trẻ con học nhiều nhất bằng mắt, và hình ảnh cha mẹ lặng lẽ giúp một người hàng xóm sẽ ở lại trong lòng con lâu hơn mọi bài giảng.
Tháng này, bạn thử chọn cùng cả nhà một buổi sáng cuối tuần để làm một việc tốt nhỏ, không chụp ảnh, không đăng lên mạng. Rồi tối hôm ấy, ngồi lại hỏi mỗi người cảm thấy thế nào. Đó có thể là trang đầu tiên của một nếp nhà mới.
Câu hỏi thường gặp
Người bận rộn có thể tình nguyện thế nào?
Có thể chọn những việc linh hoạt như tư vấn trực tuyến theo chuyên môn, kèm cặp một người trẻ mỗi tháng một buổi, hoặc tham gia những hoạt động ngắn có lịch cố định. Đều đặn quan trọng hơn nhiều giờ.
Trẻ mấy tuổi có thể đi tình nguyện?
Trẻ nhỏ có thể cùng cha mẹ làm những việc đơn giản và an toàn từ sớm. Nhiều tổ chức có quy định độ tuổi riêng cho từng hoạt động, nên hỏi trước và luôn có người lớn đi cùng với trẻ nhỏ.
Làm nghề miễn phí có làm mất giá trị nghề không?
Không, nếu được làm có chủ đích và đúng đối tượng cần giúp. Nhiều nghề có truyền thống dành một phần thời gian phục vụ cộng đồng. Nên có giới hạn rõ ràng để không ảnh hưởng tới công việc chính.
Cho đi thời gian có thay thế được cho đi tiền không?
Hai cách bổ sung cho nhau. Tổ chức từ thiện cần cả tiền để vận hành và người có kỹ năng để làm việc. Mỗi người chọn cách phù hợp với khả năng của mình ở từng giai đoạn.
Làm sao tìm nơi tình nguyện phù hợp?
Bắt đầu từ sở thích và kỹ năng của mình, hỏi những tổ chức uy tín ở địa phương, trường học, bệnh viện, nhà văn hoá. Thử một vài lần trước khi cam kết lâu dài để biết mình có hợp không.
