Mùa xã giao London là chuỗi vũ hội, tiệc tùng và những sự kiện thể thao diễn ra mỗi năm khi giới quý tộc Anh rời điền trang về thủ đô. Với các tiểu thư mười bảy, mười tám tuổi, đỉnh điểm là lễ ra mắt, được trình diện trước nhà vua hoặc nữ hoàng ở triều đình. Nghi lễ trình diện này đã chấm dứt từ năm một nghìn chín trăm năm mươi tám.
Chào bạn, đây là Giới Thượng Lưu. Nhiều người biết tới thế giới này qua tiểu thuyết và phim ảnh, những chiếc váy trắng, những điệu valse, những ánh mắt trao nhau trong phòng khiêu vũ. Tập này mình kể lại nó theo lịch sử, cả phần lộng lẫy lẫn phần mà các cô gái thời ấy ít khi được nói ra.
Vì sao lại có một mùa xã giao?
Mùa xã giao ở London gắn với lịch làm việc của Quốc hội Anh. Khi Quốc hội họp, nhiều quý tộc là thành viên Viện Quý tộc phải có mặt ở thủ đô. Họ rời những điền trang ở nông thôn, đưa cả gia đình về những ngôi nhà ở London, và cả giới thượng lưu tụ về một chỗ trong vài tháng, thường từ mùa xuân tới giữa mùa hè.
Khi nhiều gia đình quyền quý cùng ở một thành phố, những buổi gặp gỡ, vũ hội, tiệc tối diễn ra dày đặc. Dần dần, khoảng thời gian ấy trở thành một mùa với lịch sự kiện riêng: những buổi đua ngựa, đua thuyền, triển lãm nghệ thuật, nhạc hội.
Nhưng mục đích quan trọng nhất của mùa xã giao, nói thẳng ra, là hôn nhân. Đây là dịp các gia đình quý tộc giới thiệu con gái đến tuổi lấy chồng với những chàng trai phù hợp về gia thế, và các cuộc hôn nhân thời ấy thường là sự liên kết giữa các dòng họ.
Khi mùa kết thúc vào giữa hè, giới thượng lưu lại rời London về điền trang, hoặc đi nghỉ, săn bắn ở vùng quê.
Lễ ra mắt: ngày một thiếu nữ bước vào xã hội
Đúng vậy, và nghi lễ quan trọng nhất của một cô gái quý tộc là được trình diện ở triều đình. Người ta gọi các cô là debutante, từ tiếng Pháp có nghĩa là người bắt đầu. Sau buổi trình diện, cô được coi là đã chính thức bước vào đời sống xã hội của người lớn, được mời dự vũ hội, được tính tới chuyện hôn nhân.
Không phải ai cũng được trình diện. Cô gái phải được một phụ nữ đã từng được trình diện, thường là mẹ hoặc một người họ hàng có địa vị, đứng ra giới thiệu. Điều này giữ cho giới này khép kín qua các thế hệ.
Trang phục được quy định khắt khe theo từng thời kỳ: váy trắng dài, có đuôi váy kéo dài phía sau, găng tay trắng dài, và trên tóc có những chiếc lông đà điểu. Màu trắng tượng trưng cho sự trong trắng của thiếu nữ.
Khoảnh khắc trình diện chỉ kéo dài vài giây: cô gái được xướng tên, bước tới, cúi chào thật sâu trước nhà vua hoặc nữ hoàng, rồi lùi ra mà không quay lưng lại. Các cô tập động tác cúi chào ấy hàng tuần trước đó, vì một bước loạng choạng có thể thành chuyện bàn tán cả mùa.
Một mùa dày đặc vũ hội và luật lệ
Nói thêm về những tháng sau buổi trình diện. Lịch của một cô gái trong mùa xã giao có thể dày đặc tới mức kiệt sức: vũ hội gần như mỗi tối, tiệc trà buổi chiều, những buổi đua ngựa, xem đua thuyền. Mỗi dịp một bộ trang phục khác nhau, và các gia đình chi tiêu rất lớn.
Mọi thứ diễn ra dưới sự giám sát. Cô gái hầu như không bao giờ được ở một mình với một chàng trai, luôn có mẹ hoặc một phụ nữ lớn tuổi đi kèm. Ở vũ hội, các cô có một cuốn sổ nhỏ ghi tên người đã mời mình khiêu vũ từng điệu.
Có những luật lệ ngầm rất nghiêm: không nên khiêu vũ quá nhiều điệu với cùng một người, vì như vậy là ngầm báo một mối quan hệ nghiêm túc. Một lời nói, một cái nhìn, một bức thư đều có thể bị hiểu theo nhiều cách.
Áp lực lên các cô gái rất lớn. Một mùa không tìm được người phù hợp có thể bị coi là thất bại, và sau vài mùa như vậy, cô gái có thể bị xem là đã lỡ thì. Những tiểu thuyết thời ấy đã ghi lại nỗi lo âu này rất rõ.
Vì sao nghi lễ trình diện chấm dứt?
Đúng là thế giới ấy thay đổi dần qua thế kỷ hai mươi. Hai cuộc chiến tranh thế giới làm lung lay trật tự cũ, nhiều điền trang phải bán vì thuế và chi phí, phụ nữ đi làm, đi học đại học nhiều hơn. Mục đích chọn chồng qua vũ hội trở nên lỗi thời.
Sau chiến tranh thế giới thứ hai, việc trình diện ở triều đình bị phê phán là biểu tượng của đặc quyền giai cấp. Năm một nghìn chín trăm năm mươi tám, nghi lễ trình diện các tiểu thư trước nhà vua ở triều đình Anh chính thức chấm dứt.
Một số vũ hội mang tính truyền thống vẫn còn tiếp tục sau đó dưới dạng tư nhân, thường kết hợp gây quỹ từ thiện, và ở một số nước khác cũng có những vũ hội ra mắt tương tự. Nhưng chúng không còn là con đường bắt buộc để một cô gái được xã hội công nhận.
Những sự kiện thể thao gắn với mùa xã giao như đua ngựa, đua thuyền, giải quần vợt thì vẫn diễn ra mỗi mùa hè, và vẫn có những quy định trang phục riêng cho khu vực khách mời.
Nhìn lại bằng con mắt hôm nay
Còn chúng ta hôm nay nhìn lại thế giới ấy thế nào. Có những điều đẹp: sự chuẩn bị chu đáo cho một khoảnh khắc trang trọng, phép cúi chào, cách khiêu vũ, những bữa tiệc được tổ chức tỉ mỉ, những bức thư viết tay. Đó là nghệ thuật sống mà nhiều người vẫn ngưỡng mộ.
Nhưng cũng có những điều đáng suy nghĩ: các cô gái gần như không có lựa chọn về tương lai ngoài hôn nhân, giá trị của một người phụ nữ bị đo bằng cuộc hôn nhân mà cô có được, và cả hệ thống được thiết kế để giữ đặc quyền trong một nhóm nhỏ.
Ở Việt Nam xưa cũng có những phong tục tương tự về hôn nhân môn đăng hộ đối, cha mẹ đặt đâu con ngồi đấy. Nhìn lại những điều ấy giúp ta trân trọng hơn quyền được lựa chọn mà nhiều người hôm nay có.
Nếu bạn yêu thích thời kỳ này, thử đọc một cuốn tiểu thuyết kinh điển viết về mùa xã giao và để ý những chi tiết về phép tắc. Bạn sẽ thấy đằng sau mỗi điệu khiêu vũ là cả một hệ thống luật lệ của một thế giới đã qua.
Câu hỏi thường gặp
Debutante nghĩa là gì?
Debutante là từ gốc Pháp chỉ thiếu nữ lần đầu ra mắt xã hội thượng lưu. Ở Anh, các cô thường được trình diện ở triều đình rồi tham gia chuỗi sự kiện của mùa xã giao.
Lễ trình diện ở triều đình Anh chấm dứt khi nào?
Nghi lễ trình diện các tiểu thư trước nhà vua hoặc nữ hoàng ở triều đình Anh chấm dứt năm một nghìn chín trăm năm mươi tám. Sau đó một số vũ hội truyền thống vẫn tiếp tục theo hình thức tư nhân.
Vì sao các tiểu thư mặc váy trắng khi ra mắt?
Màu trắng tượng trưng cho sự trong trắng và tuổi trẻ của thiếu nữ chưa chồng. Cùng với găng tay dài và lông đà điểu trên tóc, bộ trang phục được quy định khá chặt chẽ theo từng thời kỳ.
Mùa xã giao London diễn ra vào thời gian nào?
Theo truyền thống, mùa xã giao diễn ra từ khoảng mùa xuân tới giữa mùa hè, trùng với thời gian Quốc hội họp và giới quý tộc có mặt ở London.
Ngày nay còn vũ hội ra mắt không?
Vẫn còn một số vũ hội mang tinh thần ra mắt ở nhiều nước, thường do tư nhân tổ chức và gắn với gây quỹ từ thiện. Chúng mang tính truyền thống và giao lưu hơn là con đường bắt buộc để được xã hội công nhận.
