Khi giao tài sản cho một người tư vấn hay một người quản lý, gia đình nên hỏi rõ họ được trả công thế nào, họ có xung đột lợi ích không, tài sản được lưu giữ ở đâu, ai kiểm tra họ, và tránh thật xa mọi lời hứa lợi nhuận chắc chắn. Sự minh bạch quan trọng hơn mọi lời giới thiệu hấp dẫn.
Chào bạn, đây là Giới Thượng Lưu. Khi tài sản lớn lên, hầu hết gia đình đều cần tới người giúp: người tư vấn, người quản lý, có khi cả một văn phòng riêng. Tập này mình không khuyên đầu tư vào đâu, mình chỉ đưa ra những câu hỏi mà người có kinh nghiệm luôn hỏi trước khi trao lòng tin.
Văn phòng gia đình là gì?
Ở những gia đình rất giàu trên thế giới, có một mô hình gọi là văn phòng gia đình: một nhóm người làm việc riêng cho một gia đình, lo quản lý tài sản, thuế, giấy tờ pháp lý, bảo hiểm, có khi cả những việc như giáo dục con cháu, hoạt động từ thiện. Nó giống một công ty nhỏ mà khách hàng duy nhất là gia đình chủ.
Có gia đình lập văn phòng riêng, có gia đình dùng chung một văn phòng phục vụ nhiều gia đình để giảm chi phí. Với phần lớn gia đình khá giả, không cần tới mô hình này, một vài người tư vấn đáng tin là đủ.
Dù là mô hình nào, nguyên tắc vẫn giống nhau: người làm việc cho bạn phải hành động vì lợi ích của bạn, và bạn phải có cách để biết họ có làm đúng như vậy không.
Có một sự thật mà người có kinh nghiệm hay nhắc: không ai quan tâm tới tiền của bạn bằng chính bạn. Thuê người giỏi không có nghĩa là thôi quan tâm.
Họ được trả công thế nào?
Đúng vậy, đây là câu hỏi đầu tiên và quan trọng nhất. Người tư vấn có thể được trả theo nhiều cách: một khoản phí cố định, một tỉ lệ trên tài sản họ quản lý, hoặc hoa hồng từ những sản phẩm họ bán cho bạn. Mỗi cách tạo ra một động cơ khác nhau.
Người nhận hoa hồng từ sản phẩm có động cơ bán cho bạn nhiều sản phẩm, hoặc những sản phẩm có hoa hồng cao, dù chưa chắc đó là thứ tốt nhất cho bạn. Người nhận phí theo tài sản quản lý có động cơ giữ tài sản của bạn ở chỗ họ. Không cách nào hoàn hảo, nhưng bạn cần biết rõ cách nào đang áp dụng.
Hãy hỏi thẳng và xin câu trả lời bằng văn bản: tổng chi phí mỗi năm gồm những gì, có những khoản phí ẩn nào trong sản phẩm, họ có nhận tiền từ bên thứ ba nào không. Người tư vấn đàng hoàng sẽ trả lời rõ ràng mà không khó chịu.
Những khoản phí nhỏ mỗi năm, cộng dồn qua hai ba chục năm, có thể trở thành một con số rất lớn. Đó là lý do người sành chú ý tới chi phí hơn là tới những lời hứa.
Tài sản nằm ở đâu và ai kiểm tra?
Nói thêm về một nguyên tắc an toàn căn bản: người quản lý tài sản không nên đồng thời là người giữ tài sản. Ở nhiều hệ thống chuyên nghiệp, tài sản được lưu giữ ở một tổ chức độc lập, đứng tên chủ sở hữu, còn người quản lý chỉ có quyền ra quyết định giao dịch, không có quyền rút tiền về tài khoản của mình.
Sự tách biệt này là hàng rào chống gian lận. Nhiều vụ lừa đảo lớn trong lịch sử xảy ra khi khách hàng giao tiền trực tiếp cho người quản lý, và chỉ biết tình hình qua những bản báo cáo do chính người ấy làm ra.
Hãy chắc chắn rằng bạn nhận được báo cáo trực tiếp từ nơi lưu giữ tài sản, không chỉ từ người quản lý. Đối chiếu định kỳ. Hỏi xem có kiểm toán độc lập không.
Và kiểm tra người tư vấn có giấy phép, chứng chỉ hành nghề theo quy định không, có lịch sử bị xử phạt không. Ở nhiều nơi, thông tin này có thể tra cứu từ cơ quan quản lý.
Những dấu hiệu cảnh báo cần tránh
Đúng là có những dấu hiệu mà khi thấy, bạn nên dừng lại ngay. Dấu hiệu đầu tiên là lời hứa lợi nhuận cao và chắc chắn. Trong tài chính, lợi nhuận cao luôn đi kèm rủi ro cao. Ai hứa với bạn cả hai thứ lợi nhuận cao và không rủi ro thì hoặc không hiểu, hoặc đang không nói thật.
Dấu hiệu thứ hai là sự bí ẩn: chiến lược quá phức tạp để giải thích, sản phẩm mà bạn không hiểu, câu trả lời kiểu chị cứ tin em. Nếu sau khi nghe giải thích mà bạn vẫn không hiểu tiền của mình đang ở đâu, làm gì, đừng giao.
Dấu hiệu thứ ba là áp lực thời gian: cơ hội chỉ còn hôm nay, suất cuối cùng, người khác đang chờ. Những quyết định lớn về tài sản gia đình không bao giờ cần phải vội.
Dấu hiệu thứ tư là lợi dụng quan hệ: được giới thiệu qua người quen, người cùng hội nhóm, người cùng quê, nên ngại hỏi kỹ. Rất nhiều vụ lừa đảo lan đi chính nhờ lòng tin trong các cộng đồng thân thiết.
Giữ vai trò của người chủ
Còn điều cuối cùng: dù thuê ai, gia đình vẫn là người chủ. Hãy đặt ra mục tiêu rõ ràng bằng lời của mình: mình cần tài sản này để làm gì, trong bao lâu, chịu được rủi ro tới đâu. Người tư vấn làm việc tốt nhất khi khách hàng biết mình muốn gì.
Họp định kỳ với người tư vấn, đọc báo cáo, hỏi những câu hỏi đơn giản. Đừng ngại hỏi những câu bạn nghĩ là ngớ ngẩn. Người giải thích được một cách đơn giản thường là người thật sự hiểu.
Đưa thế hệ sau vào dần dần. Cho con tham gia một vài buổi họp với người tư vấn khi con đủ lớn, để con hiểu cách tài sản gia đình được quản lý, và để mối quan hệ không đứt đoạn khi có sự chuyển giao.
Lần tới gặp người tư vấn, bạn thử mang theo một tờ giấy với ba câu hỏi: mỗi năm mình trả anh chị tất cả bao nhiêu, tài sản của mình đang nằm ở đâu, và ai kiểm tra công việc của anh chị. Câu trả lời sẽ cho bạn biết rất nhiều.
Câu hỏi thường gặp
Văn phòng gia đình có phù hợp với gia đình khá giả bình thường?
Thường là không cần, vì chi phí vận hành một văn phòng riêng rất lớn. Gia đình khá giả có thể làm việc với một vài người tư vấn độc lập đáng tin cho từng mảng như tài chính, thuế, pháp lý.
Có nên giao toàn bộ tài sản cho một người quản lý?
Nhiều người có kinh nghiệm khuyên không nên dồn tất cả vào một người hay một nơi, để giảm rủi ro khi có sự cố. Nhưng phân tán thế nào cho hợp lý nên được trao đổi với người tư vấn độc lập.
Làm sao biết người tư vấn có chứng chỉ thật?
Hỏi trực tiếp số chứng chỉ, tổ chức cấp, rồi tra cứu tại cơ quan quản lý hoặc tổ chức nghề nghiệp có liên quan. Người tư vấn đàng hoàng sẽ sẵn lòng cung cấp thông tin này.
Người thân trong gia đình làm người quản lý có tốt không?
Có thể tốt nếu người ấy có năng lực và sự minh bạch, nhưng dễ phát sinh va chạm tình cảm khi có bất đồng. Nên có quy tắc rõ ràng, báo cáo định kỳ và cơ chế giám sát như với người ngoài.
Lợi nhuận cao bất thường có phải luôn là lừa đảo?
Không phải luôn luôn, nhưng lợi nhuận cao bất thường và đều đặn bất thường là dấu hiệu cần điều tra kỹ. Hãy tìm hiểu nguồn gốc lợi nhuận và hỏi ý kiến người tư vấn độc lập trước khi quyết định.
