Một chiếc đồng hồ cơ nên được thợ lành nghề bảo dưỡng toàn bộ sau vài năm sử dụng, vì dầu bôi trơn bên trong khô dần theo thời gian. Còn trang sức gia truyền thì cần cất riêng từng món, tránh ẩm, ghi lại nguồn gốc và chụp ảnh đầy đủ. Giữ gìn tốt nghĩa là giữ cả món đồ lẫn câu chuyện đi kèm nó.
Chào bạn, đây là Giới Thượng Lưu. Người ta hay nói về việc mua một món đồ đẹp, mà ít ai nói về những năm tháng sau đó. Tập này mình bàn về sự chăm sóc thầm lặng, thứ làm nên khác biệt giữa một món đồ được thừa hưởng và một món đồ bị bỏ quên trong ngăn kéo.
Vì sao đồng hồ cơ cần bảo dưỡng định kỳ?
Bên trong đồng hồ cơ, các trục bánh răng quay ngày đêm trong những ổ đỡ nhỏ xíu, được bôi những giọt dầu đặc biệt nhỏ hơn đầu kim. Sau vài năm, dầu ấy khô đi, bám bụi, biến thành một lớp sệt làm các chi tiết mòn nhanh. Đồng hồ vẫn chạy, nhưng đang mòn dần từ bên trong.
Nhiều thợ khuyên bảo dưỡng toàn bộ sau chừng năm năm, có hãng khuyên dài hơn với máy đời mới, có thợ khuyên sớm hơn nếu đồng hồ chạy sai bất thường, yếu cót hay từng bị va đập. Không có con số chung cho mọi chiếc, hãy theo hướng dẫn của nhà sản xuất và lời khuyên của thợ bạn tin.
Một lần bảo dưỡng đúng nghĩa là tháo rời toàn bộ bộ máy, rửa sạch từng chi tiết, kiểm tra độ mòn, thay chi tiết hỏng, bôi dầu lại từng điểm, lắp ráp, chỉnh độ chính xác, thay gioăng và kiểm tra chống nước. Đó là việc nhiều giờ chứ không phải lau sơ qua.
Vì thế hãy chọn thợ có kinh nghiệm với đúng loại máy, hỏi rõ họ sẽ làm gì và giữ lại những chi tiết được thay ra nếu bạn muốn.
Đánh bóng vỏ và giữ đồ nguyên bản
Đúng vậy, có một điều làm nhiều người tiếc mãi: đánh bóng vỏ đồng hồ quá tay. Khi mang đi bảo dưỡng, nhiều nơi đề nghị đánh bóng để vỏ sáng như mới. Nhưng mỗi lần đánh bóng là mài đi một lớp kim loại, các cạnh sắc nét ban đầu dần tròn trịa, mất đi đường nét người thiết kế tạo ra.
Với người sưu tầm, một chiếc đồng hồ cũ còn nguyên những vết xước đời thường thường được quý hơn một chiếc bị đánh bóng nhiều lần. Vết xước kể lại cuộc đời của nó.
Mặt số, kim, núm vặn nguyên bản cũng vậy. Thay mặt số mới cho đẹp có thể làm mất phần lớn giá trị lịch sử của chiếc đồng hồ. Nếu mặt số đã ố màu theo năm tháng, nhiều người coi đó là một vẻ đẹp riêng.
Hộp gốc, giấy bảo hành, hoá đơn, sổ bảo dưỡng nên được giữ chung một chỗ. Chúng là giấy khai sinh của chiếc đồng hồ, giúp con cháu sau này biết nó từ đâu tới.
Cất vàng, bạc, đá quý trong khí hậu nồm ẩm
Nói thêm về trang sức, vì mỗi chất liệu có một tính khí riêng. Vàng ròng gần như không bị xỉn, chỉ cần rửa nhẹ bằng nước ấm và xà phòng. Vàng pha thêm kim loại khác thì có thể xỉn nhẹ theo thời gian. Bạc thì xỉn đen khi gặp các hợp chất chứa lưu huỳnh trong không khí, nhất là ở nơi ẩm.
Cách giữ bạc lâu sáng là cất trong túi kín hoặc hộp có nắp, có thể kèm một gói hút ẩm nhỏ. Mùa nồm ở miền Bắc, độ ẩm có khi rất cao, nên tủ đựng trang sức cần kín và khô.
Đá quý mỗi loại một độ cứng. Kim cương cứng nhất, hồng ngọc và lam ngọc cũng rất cứng. Ngọc lục bảo thì giòn, thường đã được thấm dầu từ trước, không nên ngâm nước nóng hay làm sạch bằng máy siêu âm. Ngọc trai, san hô, đá mặt trăng thì mềm, dễ trầy.
Vì thế đừng bỏ chung mọi món vào một hộp. Đá cứng sẽ cào xước đá mềm và kim loại. Mỗi món một ngăn hoặc một túi vải mềm riêng là cách đơn giản mà hiệu quả nhất.
Ghi chép, chụp ảnh và nói với người thân
Đúng là phần giấy tờ nghe có vẻ khô khan, nhưng nó quyết định món đồ có sống sót qua các thế hệ hay không. Hãy chụp ảnh từng món dưới ánh sáng tốt, cả mặt trước, mặt sau, các dấu khắc bên trong nhẫn hay mặt sau đồng hồ.
Kèm theo ảnh là vài dòng ghi chép: món này của ai, mua hay được tặng nhân dịp gì, năm nào, có giấy kiểm định không. Những dòng ấy sau này với con cháu có khi quý hơn cả món đồ.
Với những món giá trị lớn, nhiều gia đình mua bảo hiểm riêng cho trang sức và cần bản thẩm định cập nhật. Đây là chuyện nên hỏi trực tiếp đơn vị bảo hiểm, vì điều kiện mỗi nơi mỗi khác.
Và đừng giữ bí mật hoàn toàn. Không ít gia đình mất dấu những món trang sức quý chỉ vì người cất đi xa hoặc qua đời mà không ai biết món đồ nằm ở đâu. Ít nhất một người đáng tin trong nhà nên biết.
Giữ nguyên hay làm mới món đồ thừa hưởng?
Còn câu hỏi khó nhất: khi được thừa hưởng một món trang sức kiểu cũ không hợp với mình, nên giữ nguyên hay mang đi làm lại. Không có câu trả lời đúng cho mọi nhà. Có người cất giữ nguyên vẹn chiếc kiềng của bà như một kỷ vật. Có người đưa viên đá của chiếc nhẫn cũ sang một ổ nhẫn mới để đeo hằng ngày.
Nếu chọn làm lại, hãy chụp ảnh và ghi chép món đồ gốc trước. Giữ lại những gì có thể, như viên đá, một chi tiết chạm khắc. Và hỏi kỹ thợ về việc nấu chảy kim loại, vì vàng nấu lại có thể hao một ít.
Có một cách dung hoà nhiều nhà chọn: giữ nguyên món đồ, chỉ đeo vào những dịp đặc biệt như cưới hỏi, Tết, ngày giỗ người tặng. Món đồ không bị thay đổi, mà vẫn được sống.
Cuối tuần này, nếu có thể, bạn thử mở hộp trang sức của gia đình ra, chụp ảnh và ghi vài dòng cho mỗi món. Một buổi chiều thôi mà con cháu sau này sẽ cảm ơn bạn.
Câu hỏi thường gặp
Có cần hộp lên dây tự động cho đồng hồ cơ không?
Không bắt buộc. Hộp lên dây giúp đồng hồ tự động luôn chạy khi không đeo, tiện với đồng hồ có lịch phức tạp. Nhưng đồng hồ dừng khi cất cũng không hại gì, khi đeo lại chỉ cần lên dây và chỉnh giờ.
Đồng hồ bị vào nước thì làm gì?
Nếu thấy hơi nước đọng dưới mặt kính, nên mang đến thợ càng sớm càng tốt, đừng để lâu vì nước gây gỉ các chi tiết thép. Không tự mở nắp hay sấy nóng đồng hồ ở nhà.
Vàng có bị hao khi đeo lâu năm không?
Vàng mềm nên đeo lâu năm có thể mòn nhẹ ở chỗ cọ xát nhiều như vòng tay, nhẫn. Lượng hao thường rất nhỏ, nhưng với trang sức mảnh nên kiểm tra móc khoá và chấu giữ đá định kỳ.
Làm sạch bạc xỉn đen ở nhà thế nào?
Có thể dùng khăn đánh bạc chuyên dụng hoặc dung dịch làm sạch bạc theo hướng dẫn. Với bạc có chạm khắc tinh xảo hoặc đồ cổ, nên mang đến thợ vì chà mạnh có thể làm mất những vùng đen cố ý tạo chiều sâu cho hoa văn.
Đá quý bị lỏng chấu thì nhận biết thế nào?
Lắc nhẹ món trang sức cạnh tai, nếu nghe tiếng lách cách nhỏ hoặc thấy viên đá xoay được là chấu đã lỏng. Nên mang đến thợ siết lại ngay để tránh rơi mất đá.
