Người mới sưu tầm tranh nên đi xem thật nhiều trước khi mua, chọn tác phẩm mình muốn sống cùng mỗi ngày chứ không chọn vì hy vọng nó lên giá, có thể bắt đầu với tranh trên giấy hay bản in có đánh số, và giữ đầy đủ giấy tờ ngay từ bức đầu tiên. Bộ sưu tập nào cũng bắt đầu từ một bức tranh làm mình đứng lại lâu hơn người khác.
Chào bạn, đây là Giới Thượng Lưu. Nhiều người nghĩ sưu tầm nghệ thuật là chuyện của những người rất giàu, những căn nhà rất lớn. Thật ra phần lớn các nhà sưu tầm đều bắt đầu từ một bức tranh nhỏ trên tường phòng khách. Tập này mình nói về bước đầu tiên ấy.
Vì sao nên đi xem thật nhiều trước khi mua?
Con mắt là thứ duy nhất không mua được, chỉ luyện được. Trước khi bỏ tiền cho bức tranh đầu tiên, hãy dành vài tháng đi xem: bảo tàng, phòng tranh, triển lãm tốt nghiệp của các trường mỹ thuật, những buổi trưng bày nhỏ ở quán cà phê. Xem nhiều tới mức bạn bắt đầu nhận ra mình thích gì và không thích gì.
Một mẹo nhỏ là chụp ảnh hoặc ghi lại tên những bức làm bạn đứng lại lâu. Sau vài chục bức, bạn sẽ thấy chúng có điểm chung: cùng một bảng màu, cùng một chủ đề, cùng một cảm giác. Đó là gu của bạn đang thành hình.
Triển lãm tốt nghiệp của sinh viên là nơi rất hay cho người mới. Ở đó bạn gặp những tài năng trẻ, giá cả còn vừa phải, và có thể theo dõi một hoạ sĩ lớn lên qua nhiều năm.
Đừng ngại hỏi. Người trông phòng tranh, chính hoạ sĩ, thường rất vui khi được hỏi về chất liệu, cảm hứng, cách làm. Hỏi nhiều không làm bạn trông kém, nó làm bạn trông nghiêm túc.
Mua tranh để sống cùng, không phải để đầu cơ
Đúng vậy, và đây là lời khuyên mà gần như mọi nhà sưu tầm lâu năm đều nói. Hãy mua bức tranh mà bạn muốn nhìn thấy mỗi sáng thức dậy, chứ đừng mua vì ai đó bảo hoạ sĩ này sắp nổi. Thị trường nghệ thuật rất khó đoán, rất nhiều tác phẩm không bao giờ lên giá.
Nếu bạn mua vì yêu, trường hợp tệ nhất là bạn có một bức tranh mình yêu trên tường. Nếu bạn mua vì hy vọng lên giá, trường hợp tệ nhất là bạn có một bức tranh mình không thích mà cũng không bán được.
Hãy tự hỏi ba câu trước khi mua: mình có còn nghĩ về nó sau một tuần không, nó treo ở đâu trong nhà, và mình có muốn biết thêm về người vẽ nó không. Ba câu đều có thì đó là một ứng viên tốt.
Đặt cho mình một ngân sách rõ ràng và giữ nó. Sưu tầm là một cuộc đi dài, không phải cuộc chạy nước rút.
Tranh giấy, bản in đánh số và những cánh cửa nhỏ
Nói thêm về những loại tác phẩm hợp với người mới. Tranh sơn dầu, sơn mài khổ lớn thường là thứ người ta nghĩ đến đầu tiên, nhưng còn nhiều lựa chọn khác. Tranh màu nước, ký hoạ, tranh vẽ trên giấy của cùng một hoạ sĩ thường nhỏ hơn, dễ treo hơn, và cho thấy nét tay rất thật.
Bản in nghệ thuật là một thế giới thú vị. Đây không phải bản sao chụp in máy, mà là tác phẩm được hoạ sĩ tạo ra bằng kỹ thuật in như khắc gỗ, khắc kim loại, in lụa, in đá. Mỗi bản thường được ký tay và đánh số, ví dụ mười trên năm mươi, nghĩa là bản thứ mười trong tổng số năm mươi bản.
Ở Việt Nam, tranh khắc gỗ có truyền thống lâu đời với dòng tranh dân gian, và nhiều hoạ sĩ đương đại vẫn làm tranh khắc rất đẹp. Bộ in càng ít bản, mỗi bản càng hiếm.
Hãy phân biệt bản in nghệ thuật với bản in phục chế, tức bản chụp lại một bức tranh rồi in ra. Bản phục chế có thể đẹp để trang trí, nhưng nó không phải tác phẩm gốc.
Gặp hoạ sĩ và giữ giấy tờ ngay từ đầu
Đúng là một trong những niềm vui lớn nhất của sưu tầm là quen biết người vẽ. Khi có thể, hãy mua trực tiếp từ hoạ sĩ hoặc qua phòng tranh đại diện cho họ. Nghe hoạ sĩ kể về bức tranh, về buổi chiều họ vẽ nó, bức tranh trên tường nhà bạn sẽ mang thêm một lớp ý nghĩa.
Ngay từ bức đầu tiên, hãy giữ đủ giấy tờ: hoá đơn ghi rõ tên tác phẩm, chất liệu, kích thước, năm sáng tác, chữ ký của hoạ sĩ hay phòng tranh. Nếu được, chụp một tấm ảnh chung với hoạ sĩ bên cạnh tác phẩm. Những thứ ấy là nền móng của nguồn gốc tác phẩm.
Nhiều người bỏ qua bước này vì nghĩ bức tranh nhỏ không cần. Nhưng mười năm sau, khi hoạ sĩ đã có tên tuổi hay khi con cháu muốn biết bức tranh từ đâu ra, những tờ giấy ấy vô giá.
Lập một sổ ghi chép hoặc một tệp ảnh cho bộ sưu tập, mỗi tác phẩm một trang. Đó là thói quen của người sưu tầm thật sự.
Từ vài bức tranh tới một bộ sưu tập
Còn khi bạn đã có vài bức, sẽ có lúc bạn nhận ra mình đang có một bộ sưu tập. Điều làm nên bộ sưu tập khác với một đống tranh là chủ đề, hay ít nhất là một sợi chỉ chung. Có người chỉ sưu tầm tranh phố cổ, có người theo một thế hệ hoạ sĩ, có người chỉ mua tranh khắc.
Chủ đề giúp bạn từ chối dễ hơn. Khi đứng trước một bức đẹp nhưng không thuộc sợi chỉ của mình, bạn có lý do để để nó lại cho người khác. Sưu tầm giỏi là biết nói không.
Đừng để tranh nằm trong kho. Xoay vòng tranh trên tường theo mùa, mời bạn bè đến xem, kể chuyện về chúng. Nghệ thuật sống khi có người nhìn.
Cuối tuần này, bạn thử đi một phòng tranh hay một triển lãm nhỏ, không mang theo ý định mua, chỉ để tìm một bức làm mình đứng lại lâu nhất. Ghi tên nó lại. Đó có thể là trang đầu tiên của bộ sưu tập của bạn.
Câu hỏi thường gặp
Treo tranh ở đâu trong nhà cho đẹp?
Tâm của bức tranh thường đặt ngang tầm mắt người đứng, khoảng giữa chiều cao bức tường. Tránh treo ở nơi nắng chiếu trực tiếp, gần bếp hay phòng tắm nhiều hơi nước.
Có nên mua tranh qua mạng không?
Có thể, nếu bên bán uy tín, có ảnh chi tiết, thông tin đầy đủ và chính sách đổi trả rõ ràng. Với tác phẩm giá trị lớn, nên xem tận mắt trước khi quyết định, vì màu sắc và chất liệu trên ảnh thường khác ngoài đời.
Tranh của sinh viên mỹ thuật có đáng mua không?
Rất đáng, nếu bạn thích nó. Mua tranh sinh viên là cách ủng hộ người trẻ và có cơ hội sở hữu tác phẩm đầu tay của một hoạ sĩ sau này có thể thành danh, dù điều đó không bao giờ chắc chắn.
Đóng khung tranh có quan trọng không?
Rất quan trọng, đặc biệt với tranh giấy. Khung tốt dùng vật liệu không chứa a xít, có khoảng cách giữa kính và tranh, kính chống tia cực tím giúp tranh không phai màu và không ẩm mốc.
Bao lâu thì nên mua thêm một bức tranh?
Không có nhịp chung. Nhiều nhà sưu tầm mua rất ít, mỗi năm chỉ một hai bức mà họ thật sự yêu. Bộ sưu tập đẹp được làm bằng sự chọn lọc chứ không phải số lượng.
