Trường nội trú kiểu Anh tổ chức học sinh theo từng nhà, mỗi nhà có thầy hoặc cô quản nhiệm sống cùng, học sinh lớn được giao trách nhiệm kèm học sinh nhỏ, và buổi chiều thường dành cho thể thao, âm nhạc, các câu lạc bộ. Mô hình ấy rèn sự tự lập rất tốt, nhưng nó không hợp với mọi đứa trẻ.
Chào bạn, đây là Giới Thượng Lưu. Nhiều gia đình khá giả ở mình bắt đầu nghĩ tới chuyện gửi con sang những trường nội trú lâu đời. Tập này mình không quảng cáo trường nào, mà mở cửa một ngôi nhà nội trú, xem một ngày ở đó trôi thế nào, để bạn tự hỏi con mình có hợp hay không.
Những ngôi trường có từ thế kỷ mười bốn
Truyền thống trường nội trú ở Anh có từ rất lâu. Trường Winchester được thành lập cuối thế kỷ mười bốn, trường Eton được vua Henry thứ sáu lập năm một nghìn bốn trăm bốn mươi. Ban đầu nhiều trường được lập để dạy miễn phí cho một số học trò nghèo học giỏi, rồi dần dần mở cho con em các gia đình trả học phí.
Người Anh gọi những trường này là trường công, một cái tên dễ gây nhầm lẫn, vì thực ra chúng là trường tư thu học phí. Chữ công ở đây xuất phát từ việc trường nhận học trò từ khắp nơi, không chỉ trẻ em trong một giáo xứ hay một vùng.
Qua nhiều thế kỷ, những ngôi trường này đào tạo nhiều thế hệ chính khách, sĩ quan, nhà khoa học, nhà văn của nước Anh. Chính vì vậy chúng gắn liền với hình ảnh tầng lớp tinh hoa, và cũng bị phê phán vì góp phần duy trì đặc quyền.
Ngày nay, mô hình nội trú kiểu Anh có mặt ở nhiều nước, và nhiều trường nhận cả học sinh quốc tế. Nhưng bản chất vẫn là ngôi nhà, chứ không phải lớp học.
Hệ thống nhà: trường trong trường
Đúng vậy, chữ nhà là trái tim của trường nội trú. Mỗi học sinh thuộc về một nhà, nơi em ngủ, học bài buổi tối, ăn bữa phụ, và sống cùng chừng vài chục bạn ở nhiều lứa tuổi. Nhà có tên riêng, màu riêng, truyền thống riêng, và các nhà thi đấu với nhau trong thể thao, âm nhạc, tranh biện.
Mỗi nhà có một thầy hoặc cô quản nhiệm sống ngay trong nhà, thường cùng gia đình mình, chịu trách nhiệm chăm sóc học sinh như cha mẹ thứ hai. Bên cạnh còn có người lo sức khoẻ, đời sống, và các thầy cô kèm học tập.
Học sinh lớn được giao vai trò trưởng nhóm, trông nom các em nhỏ, giữ nề nếp trong nhà. Đây là một cách dạy trách nhiệm rất sớm: mười bảy tuổi, em đã phải lo cho người khác, giải quyết những va chạm nhỏ, làm gương.
Với nhiều cựu học sinh, những người bạn cùng nhà trở thành bạn bè cả đời. Sợi dây ấy là một phần lý do khiến các gia đình coi trọng mô hình này.
Một ngày trong trường nội trú
Nói thêm về nhịp sống, vì nó khác hẳn trường bán trú. Buổi sáng dậy sớm, ăn sáng chung, có trường có buổi tập trung đầu ngày. Buổi sáng là các tiết học chính, lớp thường nhỏ, học sinh được hỏi han, tranh luận nhiều.
Buổi chiều ở nhiều trường dành phần lớn cho thể thao và các hoạt động: chèo thuyền, bóng bầu dục, đàn hát, kịch, tranh biện, làm vườn. Người ta tin rằng tính cách được rèn trên sân cỏ và sân khấu cũng nhiều như trong lớp học.
Buổi tối, học sinh về nhà học bài trong giờ tự học có giám sát. Có quy định giờ tắt đèn, quy định dùng điện thoại, quy định về những ngày được về nhà hay ra ngoài. Học sinh nhỏ có nhiều quy định hơn, học sinh lớn được tự chủ dần.
Lịch kín như thế giúp trẻ ít thời gian trống để buồn chán, nhưng cũng có thể làm những em hướng nội cảm thấy thiếu không gian riêng. Đó là điều cha mẹ cần biết rõ về con mình.
Không phải đứa trẻ nào cũng hợp
Đúng là phần này cần được nói thẳng. Có những đứa trẻ nở hoa ở trường nội trú: thích bạn bè, thích hoạt động, thích tự lập. Có những đứa trẻ khác lại đau khổ vì nhớ nhà, thấy mình bị bỏ rơi, hoặc bị áp lực bởi văn hoá tập thể.
Nhớ nhà là chuyện gần như ai cũng trải qua trong những tuần đầu. Trường tốt có kinh nghiệm giúp các em vượt qua, nhưng nếu nỗi buồn kéo dài, ảnh hưởng tới ăn ngủ, cha mẹ cần lắng nghe con thật sự chứ không chỉ động viên cố lên.
Tuổi đi nội trú cũng là câu hỏi lớn. Gửi con đi quá sớm, khi em chưa đủ lớn để tự chăm sóc cảm xúc của mình, có thể để lại vết thương lâu dài. Nhiều gia đình chọn chờ tới tuổi trung học, khi con đã có nền tảng vững trong gia đình.
Với học sinh quốc tế, còn thêm rào cản ngôn ngữ, văn hoá, đồ ăn, thời tiết. Điều quan trọng là con được hỏi ý kiến thật, và cha mẹ sẵn sàng thay đổi quyết định nếu nó không đúng.
Những câu hỏi cha mẹ nên đặt
Còn nếu bạn đang cân nhắc, có vài câu hỏi đáng hỏi hơn là hỏi thành tích thi cử. Ai là người chăm sóc con mình hằng ngày, họ có bao nhiêu học sinh phải lo, và mình liên lạc với họ thế nào. Khi con ốm, con buồn, con bị bắt nạt, trường xử lý ra sao.
Hỏi về văn hoá của từng nhà, vì mỗi nhà có không khí khác nhau. Hỏi xem học sinh quốc tế chiếm bao nhiêu và được hỗ trợ thế nào, có bị tách thành nhóm riêng hay hoà nhập thật.
Nếu có thể, hãy đến thăm trường, ở lại một buổi, nói chuyện với học sinh đang học, không chỉ với người phụ trách tuyển sinh. Học sinh thường nói thật hơn ai hết.
Và trước hết, hãy hỏi con: con nghĩ gì, con lo gì, con mong gì. Một quyết định lớn như thế nên là quyết định của cả nhà, trong đó tiếng nói của đứa trẻ được lắng nghe nghiêm túc.
Câu hỏi thường gặp
Học sinh nội trú có được về nhà không?
Có. Trường thường có các kỳ nghỉ dài giữa các học kỳ và một số ngày cuối tuần được về nhà hoặc ra ngoài theo quy định. Học sinh quốc tế ở xa có thể ở với người giám hộ tại địa phương trong những dịp ngắn.
Người giám hộ của học sinh quốc tế làm gì?
Người giám hộ là người hoặc tổ chức đại diện cho cha mẹ ở nước sở tại, đón trẻ vào những ngày nghỉ ngắn, đi cùng khi cần khám bệnh, liên lạc với trường. Đây là vai trò quan trọng, nên chọn người đáng tin cậy.
Trường nội trú có kiểm soát điện thoại không?
Nhiều trường có quy định về giờ dùng điện thoại, đặc biệt với học sinh nhỏ, như thu điện thoại vào buổi tối. Mục đích là để trẻ ngủ đủ giấc và hoà nhập với bạn bè, không phải cắt liên lạc với gia đình.
Học nội trú có làm trẻ xa cách gia đình không?
Có thể, nếu không giữ liên lạc đều đặn và ấm áp. Nhiều gia đình có lịch gọi điện cố định, viết thư tay, và tận dụng các kỳ nghỉ để thật sự ở bên nhau. Gắn kết gia đình phụ thuộc vào nỗ lực của cả hai phía.
Có trường nội trú tốt ở Việt Nam không?
Ở Việt Nam có những trường có mô hình nội trú hoặc bán trú, kể cả trường quốc tế. Nên tìm hiểu kỹ về đội ngũ chăm sóc, cơ sở vật chất và văn hoá trường, đến thăm trực tiếp thay vì chỉ dựa vào quảng cáo.
